علت تفاوت در فتاوای مراجع

یکى از بدیهى‏ترین و ابتدایى‏ترین مسائلى که در حوزه‏هاى علیمه وجود دارد که متأسفانه به خاطرِ عدمِ وجودِ اطلاع و آگاهى، نسبت به آن شبهاتِ زیادى هم مطرح مى‏شود، مسئله تفاوتِ فتواى مراجع و مجتهدان، با یکدیگر است.

 با آنکه این مسئله بسیار سهل و ساده است، اما گاهى اوقات شدتِ جهل و یا حتى عداوت به جایى مى‏رسد که مانع درک و یا فهمِ ماجرا مى‏شود.

 بگذارید با یک مثالِ بسیار ساده، ماجرا را روشن‏تر کنیم. فرض کنید مردى که از یک دردِ مزمن رنج مى‏برد، به پزشک مراجعه مى‏کند و از او طلبِ رفعِ درد مى‏کند.

 این امکان وجود دارد که آن فرد، به نزدِ چند پزشکِ عمومى و حتى متخصص برود. به مطب و یا بیمارستان مراجعه کند. همانطور که در تجربه همه ما وجود دارد، بسیار طبیعى است که هر کدام از آن پزشکان، یک نسخه متفاوت نسبت به همکارانِ خود براى آن مرد و یا ما تجویز کنند.

 گاهى اوقات، تشخیصِ پزشکان، کاملاً با هم تضاد دارد. یکى درد را در معده مى‏داند و دیگرى آن را به روده نسبت مى‏دهد. یکى عملِ جراحى را تجویز مى‏کند و دیگرى استراحت را پیشنهاد مى‏دهد.

 نسخه یکى به شما شفا مى‏دهد و دیگرى ممکن است مرگِ شما را جلو اندازد. یکى به شما لبخند مى‏زند و دیگرى حتى سلامِ شما را جواب نمى‏دهد. چرا تشخیص‌هاى متفاوت و حتى متضادى نسبت به ما که یک نفر هستیم، داده مى‏شود؟

 مسئله کاملاً بدیهى و ساده است.

پزشکانى که شما به آنان مراجعه مى‏کنید، نه از غیب خبر دارند و نه به آنان وحى مى‏شود. آنان بر طبقِ درسهایى که خوانده‏اند و آزمایشى که انجام مى‏دهند، بنابر تجربه و توانِ عملىِ خود، تشخیصهاى متفاوتى نسبت به شما که یک نفر هستید، مى‏دهند. طبیعتا این امکان وجود دارد که نسخه‏هاى متفاوتى به شما بدهند.

 حالا باید به ماجراى فتواى مراجع اشاره کرد. مراجع و مجتهدان هم نه معصوم هستند و نه به آنان وحى مى‏شود. آنان متخصصانِ علوم دینى هستند که بر مبناى قرآن، احادیثِ وارده و سنتِ معصوم و عقل، دست به اجتهاد در احکامِ الهى مى‏زنند.

 طبیعى است که آنان، استنباط و اجتهادِ خودشان را از احکام ارائه مى‏دهند که شاید با استنباط و اجتهادِ دیگرى متفاوت باشد. بر فرضِ مثال، مجتهدى در جریانِ تحقیقِ رجالى خود، محدثى را قابل وثوق نمى‏داند و به احادیثى که از طریقِ او به ما رسیده، توجه نمى‏کند، اما دیگرى به وثوقِ او حکم مى‏دهد و طبیعتا تفاوت در حکم به وجود مى‏آید.

همانطور که دقیقا یک پزشکِ متخصص، یک راهِ عمل را براى یک بیمارى مناسب مى‏داند و پزشکِ متخصصِ دیگر، آن را کاملاً اشتباه مى‏نامد و راهِ دیگرى را پیشنهاد مى‏دهد.

 دلیلِ دیگر این تفاوت، تفاوت در اصولِ پذیرفته شده در میان مراجع و مجتهدان است. فرض کنید راجع به مسئله‏اى، خبر واحد وجود دارد. فتواى مجتهدى که بر مبناى مشربِ اصولى خود، به خبر واحد اعتنا نمى‏گذارد با مجتهدى که آن را وارد در حکم مى‏داند، ممکن است تفاوت در حکم و اجتهاد به وجود آورد.

 اما نکته مهمتر این است که به دلیلِ دقتِ علومِ دینى، اختلافِ چندانى در فتواى مراجع و مجتهدان وجود ندارد. وجودِ اختلاف، بیشتر از آنکه جنبه واقعى داشته باشد، به خاطرِ تبلیغِ دشمنان و جاهلان است. هیچ مرجع و مجتهدى نمى‏گوید که نمازِ صبح دو رکعت است و دیگرى بگوید سه رکعت است.

اختلاف در جزئى از احکام است که نسبت به آن حکمِ قطعى و یا صریحى وجود ندارد. (که تعدادشان هم بسیار محدود است). این اختلاف هم در این حد است که مرجع و مجتهدى بر انجام ندادنِ عملى حکم مى‏دهد و دیگرى انجامِ آن را احتیاط مى‏داند.

 هیچ اختلافى در این که مرجع و مجتهدى فعلى را حلال بداند و دیگرى آن را مطلقا حرام بداند، وجود ندارد و اگر هم وجود داشته باشد، بسیار اندک است که آن هم به خاطرِ مسائلى است که شرحِ آن گذشت.

 آزادى و پویایى در فقهِ شیعه و اجتهاد که باعثِ رونقِ حوزه‏هاى علیمه شده است و آن را از جمود فکرىِ دور نگه مى‏دارد، یکى از پیشرفته‏ترین و بالاترین سطوح علمىِ دنیا را براى حوزه‏هاى شیعه به وجود آورده است که نظیر و مانندى براى آن در دنیاى علم، وجود ندارد.

 و این به دست نیامده، مگر به خاطرِ آموزه‏هاى امامان شیعه که شیوه و راهِ درست اجتهاد را از طریقِ شاگردانِ خود، به ما رسانده‏اند. بر ماست که قدرِ این نعمتِ عظیم را بدانیم و در راستاى ترویجِ هر چه بیشترِ آن، قدم برداریم.

 منبع : روات حدیث

/ 2 نظر / 18 بازدید
سلام

سلام به تو بيا تو فارم فا دات کام به پرو فايل من هم توش سر بزم مهســـــــــا منتظرم

سلام

سلام به تو بيا تو فارم فا دات کام به پرو فايل من هم توش سر بزم مهســـــــــا منتظرم